Studiekring Hypatia

Studiekring Hypatia

Gent
Maçonnieke Studiegroep voor Symboliek en Broederlijkheid

 
 
Welkom op de publieke website van de Maçonnieke Studiekring "Hypatia" te Gent, actief vanaf 2016.
 
Deze studiekring is gegroeid uit de Gentse autonome loge Jan van Eyck, O:. Gent, maar is verder totaal onafhankelijk van de Logestructuren, en open voor elke reflecterende maçon die wil focussen op de essentie van de vrijmetselarij. Voor haar leden betekent dit: Broederlijkheid, Beleving en Bezinning. Om het even welke vrijmetselaar is bij ons dus van harte welkom, ongeacht obediëntie of geslacht. Op dit ogenblik zij er twee belangrijke thema's aan de orde: Symboliek en Broederlijkheid.
 
In navolging van, en waar mogelijk in samenwerking met de Nederlandse Vrijmetselaarsgroep Le Chemin tracht onze maçonnieke werkgroep Hypatia hetzelfde ideaal te realiseren: ons te verdiepen in de grondslagen van de Vrijmetselarij, een der topuitingen van de westerse cultuur, en waar mogelijk daar op een creatieve manier meer gestalte aan te geven. Het is dus een maçonnieke versie van een autonome bewustwordingsgroep die de op een zo realistisch mogelijke manier tracht door te dringen tot de geonden van ons bestaan en ons denken daarrond.
 
Waarom Alexandrië?  
 
Onze naam Hypatia werd gekozen omdat Alexandrië, wat betreft sociocultureel en wetenschappelijk denken, een prachtige kruisbestuiving was van het Griekse rationele denken, de Egyptische mystiek, het Joodse Fundamenteel Zelfvertrouwen en de Babylonische wetenschappen. Die stad was zonder twijfel eeuwenlang een piekmoment in de ontluikende, vrijdenkende en creatieve westerse cultuur. Klassiek geroemde steden als Rome, Athene en Jeruzalem, deemsteren weg in de schaduw van Alexandrië. Recent onderzoek bevestigt dat zelfs het christendom vooral in Alexandrië gestalte kreeg, en dat Palestina niet meer is dan het mythologisch toneel voor dat gebeuren, zoals de Olympusberg voor het Griekse godendom en de Rijnstreek vaak voor het Germaanse.
 
Tot de vierde eeuw van onze jaartelling ongeveer beleefde de westerse cutuur, met alle creatviteit die haar kenmerken, werkelijk een hoogtepunt. Een aantal redenen verklaren de duizelingewkkende scheppingskracht van Alexandië. Eerst en vooral integreerden zij, quasi bewust, tussen de grootste toenmalige culturen. Verder kenmerkte de stad zich ook door een afwezigheid van enig militair of politiek belang, zodat er van een rem op de culturele en wetenschappelijke groei geen sprake was.
 
Euclides' driehoeksmeetkunde die wij nu nog gebruiken, ons zonnestelselmodel, onze huidige 'Gregoriaanse' kalender, de geneeskunde van Galenus, en het astrolabium, voorloper van ons polsuurwerk en kompas, en zelfs belangrijke stukken van het Stoïcijjnse denken, volgens kenners één der mooiste filosofieën in het Westen, dat alles hebben wij van hen overgeërfd. Deze grootse cultuur herrees tijdens de Renaissance, niet in het minst door de herontdekking van het Corpus Hermeticum uit Alexandrië.
 

Het humanisme, dat de rijke kern is van de westerse cultuur, is in het verleden ten volle tot ontplooiing gekomen in de stad Alexandrië (bestond van ongeveer 300 vC tot ongeveer 400 nC), wiens cultuur een schitterende synthese was van de mystieke Egyptische cultuur, het Griekse rationalisme, de Babylonische wetenschappen en het Joodse zelfvertrouwen. Die cultuur was onwaarschijnlijk rijk. De grootste wetenschappers der oudheid, van Euclides en Archimedes tot Eratosthenes, studeerden en werkten daar, ze vonden de algebra, de driehoekmeting en de sterrenkunde uit, en de verbeterde kalender die wij vandaag nog gebruiken. De grote Joodse filosoof Filo, Plotinus die het Platonisme heeft gemoderniseerd, leefden daar, en in Alexandrië werd het oude bijbeltestament gered voor de joden (de Septuagint) want de Hebreeuwse versie was verloren gegaan toen de Romeinen Jeruzalem rond 60 n.C. vernietigden en alle joden verjoegen. De Alexandrijnse wetenschappers wisten tevens dat de aarde rond was en wat haar straal was, ze ontdekten het heliocentrisme, de geneeskunde van Galenus, voor een deel het stoïcisme (de grootste filosofie van het westen, misschien rijker dan het Boeddhisme, verrijkt met de Wester se ondernemingszin), de hoogstaandste poëzievorm (met de “alexandrijnen”). Ook het christendom is in Alexandrië ontwikkeld, waarbij de Egyptische mythologie en vooral de mythe van Isis en Osiris en de Drievuldigheid van sommige Egyptische goden als inspiratiebron werden genomen. Verder zijn ook gnosis en alchemie scheppingen van het Alexandrijnse genie. De rijkdom van die cultuur is duizelingwekkend, en ze vormt echt de basis van de westerse cultuur.

In zijn tijd was Alexandrië intellectueel veel belangrijker en invloedrijker dan Rome, Athene of Jeruzalem. Dat fenomeen is in de latere Europese geschiedschrijving eigenlijk bewust verdrongen, omdat de westerse religies enkel geïnteresseerd waren in Jeruzalem, de keizers en politici enkel in Rome, en de filosofen enkel in Athene.

Het Corpus Hermeticum werd geschreven in de eerste eeuwen van onze jaartelling, deels geïnspireerd op oude Egyptische teksten, deels op de toenmalige Alexandrijnse filosofie. Na de verbodsbepalingen van Keizer Constantijn werden rijke christelijke en gnostische teksten door ongehoorzame maar scherpzinnige Egyptische monniken begraven in enkele kruiken buiten een klooster ten noorden van Karnak, namelijk in Nag-Hammadi.

Van 400 tot 1400 ongeveer viel deze groeikracht stil bijna volledig stil, zodat sommigen gaan spreken zijn van de Duistere Middeleeuwen. Deze periode valt samen met de dominantie van het de Constantijnse versie van het christendom, gekenmerkt door religieuze nederigheid. Het autonome denken werd veenadeweg vervangen door het heteronome denken. De grote theoreticus van die periode is Augustinus (en die is dan nog een tijdgenoot van Hypatia!) die de nederige versie van het christendom gestalte gaf, vol schuldgvoelens, gehoorzaamheid en volledige afwezigheid van enig streven naar evolutie of groei, waarbij traditie (het moet altijd zo blijven vermits het altijd zo geweest is) het alles versmorend argument was. Een verder kenmerk is een taboe op de meer ik-gerichte natuurlijke behoeften, zoals seksualiteit ("lagere, dierlijke behoefte"), fierheid om bewuste groei ("hoogmoed"). Het volstaat een bezoek te brengen aan Pompeji (en de desbetreffende zalen van het museum van Napels) om te beseffen hoe de westerse cultuur eruitzag vóór het christendom alle "zondige" elementen eruit weggecensureerd had.
 
De legendarische bibliotheek vol onschatbare cultuur werd door Constantijnse christenen verwoest, waarbij de vermoorde Hypatia het symbolische slachtoffer werd. Zij was de dochter van Theoon (de laatste directeur van de bibliotheek) en bijzonder hoogbegaafd en ondernemend.
 
Renaissance
 
Na 1000 jaar "duistere" middeleeuwen, gedomineerd door het autoritaire christendom met het heteronome denken, is langzamerhand het autonome denken herontstaan ("Renaissance"), een stuk door de inspiratie der Griekse teksten die vanuit het Arabisch en Zuid-Spanje weer bekend werden. Dante, een Florentijn, was begonnen met een kritiek op het heteronome christendom (La commedia Divina). De oudste stad van het renaissancedenken is Firenze. Men was niet tevreden met de vertaalde Arabische teksten van Plato en co, en de geldschieters van Firenze, de Medici's, stelden een hele ploeg "monniken" aan om in de Griekse en Macedonische kloosters te gaan zoeken of er nog oude teksten van de Griekse filosofen terug te vinden waren. Men vond inderdaad de originele versies van Plato en Aristoteles en zovele anderen. Firenze werd in die tijd, die tevens de tijd van Jan van Eyck was, meermaals beschreven als het "Nieuwe Alexandrië".

De oudste filosoof, stadsmagistraat en eerste directeur van de beroemde Florentijnse Neo-Platonische School is Marsilio Ficino (1433-1499), tevens vertaler van de belangrijkste oude Griekse teksten. Men beschouwt hem als de geestelijke vader van de Renaissance. Men knoopte steeds meer aan met de oude Griekse cultuur, en een nieuwe cultuur, het Humanisme van de Renaissance, ontstond. De Europese cultuur was herboren, opnieuw een autonome denkcultuur, die stand houdt tot heden. De Renaissancestijl is dus veel meer dan een bouwstijl! Het is een manier van denken en handelen. De mens kan in principe alles aan, mits voldoende pogingen, inspanningen, leerprocessen en lessen te trekken uit zijn mislukkingen. Men aanvaardt niet meer de vroegere grenzen van hogerhand opgelegd, en die worden op tal van terreinen verlegd: de boekdrukkunst ontstaat, Columbus vaart naar Amerika, Luther hervormt het christendom, de polyfonie ontstaat voor het eerst in de wereldgeschiedenis (tot dan toe en nog steeds vandaag buiten Europa musiceren alle volkeren in één toon, de monofonie), de bouwkunst wordt neoklassiek, de natuurwetenschappen ontstaan en leiden mettertijd tot de moderne technieken en communicatiemiddelen. De geneeskunde leeft weer op met de Vlamingen Dodoens en Vesalius. Ook de kunst wordt vernieuwd. Tot de grootste kunstenaars die grondige vernieuwingen hebben ingevoerd behoren Jan van Eyck, die Firenze rond die tijd meermaals bezocht in opdracht van Filips de Goede, en later Leonardo da Vinci. Rond die tijd ontstond ook de Vrijmetselarij (eerste obediëntie in1599 in Schotland, tweede meer dan een eeuw later 1717 in Londen).

Eén der grootste ontdekkingen van die tijd was het Corpus Hermeticum, gevonden in een Macedonisch klooster door edelman-monnik Leonardo, afkomstig van Pistoia (een stadje tussen Luca, Montecatini en Firenze). Ficino moest van de Medici's onmiddellijk stoppen met zijn vertaling van Plato, en eerst dat Corpus in het Latijn vertalen. Het boek maakte zeer veel indruk omdat het, in tegenstelling tot de bijbel, een beschrijving en uiting was van het autonome denken. Men dacht zelfs dat het historisch een voorloper was van de bijbel, en dat Mozes, de legendarische auteur van het Oude Testament, zich erop geïnspireerd had. Het boek werd al snel vertaald in het Nederlands door de jonge Plantijn te Antwerpen. Het werd een werk dat zeer populair was bij de grootste geesten van die tijd, zoals Erasmus, Spinoza en Diderot, de grondlegger van de Encyclopedisten, die de Franse Revolutie voorbereid hebben waarbij de Franse heteronome monarchie vervangen werd door een autonome democratie.

Marsilio Ficino was een tijdgenoot van de befaamde Nikolaus Cusanus (1401-1464), een Duits filosoof en theoloog, die gepoogd heeft om westers en oosters christendom te verenigen, en zelfs islam en christendom te integreren. Hij iiet als eerste de koran vertalen in het Latijn. Van hem is de beroemde uitspraak "una religio in rituum varietate" (één godsdienst in een verscheidenheid van ritussen). Zoals later geloofde hij dat alle godsdiensten een deel van de waarheid bevatten, en hij wordt dan ook beschouwd als een voorloper van het integratieve denken, zoals later Kant en Hegel.

Vrijmetselarij
 
Zoals de Vrijmetselarij zichzelf in de 18e eeuw omschreef:
 
En overigens zijn wij van mening dat de Vrijmetselarij het uit innerlijke drang ontstane streven is naar de ontwikkeling van de eigen persoonlijkheid, om op die manier de mensheid naar een hoger geestelijk en zedelijk peil te brengen, in een toenemende mondiale en kosmische integratie.
 
Zusters en broeders, weest welkom.
 
Geïnteresseerden, contacteert ons gerust. U kunt ook de stap zetten naar de Vrijmetselarij.
 
 
Schrijf naar de Webmeester   secretaris@hypatia.be